KonstitisyonJanuary 14, 1971

Konstitisyon Repiblik Ayiti 1971

Konstitisyon 1971 la te adopte 14 janvye 1971 pou modifye sa 1964 la epi pèmèt François Duvalier, Prezidan a Vi depi 1964, chwazi siksesè li. Chanjman pi enpòtan an te bese laj minimòm pou vin prezidan de 40 a 18 an, sa ki te pèmèt Jean-Claude Duvalier, ki te gen 19 an lè sa a, pran plas papa li. François Duvalier te mouri 21 avril 1971 epi Jean-Claude te ranplase li touswit, li te vin pi jèn chèf deta nan mond lan. Konstitisyon sa a te konsolide rejim dinasti Duvalier yo epi li te kenbe prezidans a vi ak pouvwa preske absoli prezidan an.

Tablo Kontni

Konstitisyon Repiblik Ayiti 1971

1971-01-14

Preyanbil

Atik 0

Pèp Ayisyen an pwoklame Konstitisyon sa a, Pou konsakre Souverènte li; Pou defini dwa li, devwa li ak responsablite li; Pou etabli balans Pouvwa Leta yo; Pou mete sou pye yon òganizasyon efikas pou Administrasyon an; Pou pwoteje Travay; Pou garanti Jistis ak Sekirite sosyal; Pou bay tout Ayisyen benefis Kilti san distenksyon; Pou pwoteje ak ankouraje Sante Popilasyon yo; Pou konsolide Lapè anndan peyi a; Pou konsa fòme yon Nasyon Ayisyen ki jis sosyalman, lib ekonomikman ak endepandan politikman, nan pratik yon demokrasi ki adapte ak mès ak tradisyon li.

Tit Premye. Sou teritwa Repiblik la

Atik 1

Ayiti se yon Repiblik ki pa ka divize, souverèn, endepandan, demokratik ak sosyal. Pòtoprens, kapital li, se kote Gouvènman li chita. Syèj sa a ka deplase yon lòt kote nan ka fòs majè. Tout zile ki nan limit Dwa Entènasyonal la konsantre yo e prensipal yo se: Latòti, Lagonav, Ilavach, Kayimit yo, Lanavaz, Lagrandkay, fè pati entegral Teritwa Repiblik la, ki envyolab e ki pa ka vann pa okenn Trete oswa Konvansyon.

Atik 2

Teritwa Repiblik la divize an nèf depatman ki se: Depatman Nò, depatman Nòdès, depatman Nòdwès, depatman Latibonit, depatman Sant, depatman Lwès, depatman Sidès, depatman Sid ak depatman Grandans. Lalwa fikse limit depatman sa yo. Chak depatman divize an awondisman, chak awondisman an komin, chak komin an katye ak seksyon riral. Lalwa detèmine kantite ak limit subdivizyon sa yo epi li regle òganizasyon ak fonksyònman yo tou.

Tit II, Chapit I. Sou Ayisyen yo ak dwa yo

Atik 3

Règ ki gen rapò ak Nasyonalite a detèmine pa lalwa.

Atik 4

Se Ayisyen dorijin tout moun ki fèt ak yon papa ki li menm te fèt Ayisyen. Se Ayisyen dorijin tou tout moun ki fèt an Ayiti ak yon papa enkoni, men ak yon manman ki li menm te fèt Ayisyèn.

Atik 5

Lavi ak libète Ayisyen yo sakre e yo dwe respekte pa endividi yo ak pa Leta. Leta gen obligasyon pou asire sitwayen Repiblik la kilti, byennèt ekonomik ak jistis sosyal.

Tit II, Chapit II. Dwa sivil ak politik yo

Atik 6

Reyinyon dwa sivil ak politik yo konstitye kalite Sitwayen. Egzèsis dwa sivil yo, ki endepandan de dwa politik yo, regle pa lalwa.

Atik 7

Egzèsis, jwisans, sispansyon ak pèt dwa politik yo regle pa lalwa.

Atik 8

Tout Ayisyen, kit gason kit fanm, ki gen 18 an akonpli egzèse dwa sivil ak politik yo si yo ranpli kondisyon Konstitisyon an ak lalwa prevwa yo.

Tit II, Chapit III. Sou Etranje yo

Atik 9

Tout fanm etranje ki marye ak yon Ayisyen swiv nasyonalite mari li. Tout Ayisyèn ki marye ak yon etranje konsève nasyonalite ayisyen li. Fanm etranje ki nan kondisyon sa a dwe dabò deklare fòmil sa a pou mete nan ak maryaj la: « Mwen renonse a tout lòt Patri eksepte Ayiti ».

Atik 10

Etranje yo apre 10 an rezidans kontini sou teritwa Repiblik la ka jwenn nasyonalite ayisyen nan konfòme yo ak règ lalwa etabli. Etranje ki natiralize Ayisyen yo pa admèt nan egzèsis dwa politik yo ke senk an apre dat natiralizasyon yo.

Atik 11

Kalite Ayisyen natiralize a pèdi nan tout ka lalwa prevwa yo espesyalman pa rezidans kontini pandan plis ke twa an deyò teritwa ayisyen an, san yon otorizasyon ki bay regilyèman. Nenpòt moun ki pèdi nasyonalite konsa pa ka rekipere li.

Atik 12

Etranje yo pa kapab, pa mwayen antite legal ki konstitye selon lwa Repiblik la, benefisye avantaj ki konsantre espesyalman pou benefis Ayisyen yo. Nan ka sa a, komès detay la rezève eksklizivman pou Ayisyen yo.

Atik 13

Tout etranje ki sou teritwa Repiblik la dwe obeyisans a lwa ak règleman peyi a epi li jwi menm pwoteksyon ki bay Ayisyen yo, eksepte mezim ki nesesè kont resòtisan Eta kote Ayisyen pa jwi menm pwoteksyon sa a.

Atik 14

Dwa pwopriyete imobilye a bay etranje ki rete Ayiti ak sosyete etranje yo pou bezwen antrepriz agrikòl, endistriyèl, komèsyal oswa ansèyman yo, nan limit ak kondisyon lalwa detèmine. Dwa sa a bay tou etranje ki rete Ayiti pou bezwen kay li. Sosyete etranje konstriksyon bilding yo ap benefisye yon estati espesyal lalwa regle. Sepandan, etranje ki rete Ayiti pa ka posede plis ke yon kay nan menm lokalite a. Li pa ka nan okenn ka fè komès lwaye bilding. Dwa pwopriyete imobilye a ap fini de zan apre etranje a sispann rete nan peyi a oswa apre operasyon antrepriz agrikòl, endistriyèl, komèsyal oswa ansèyman moun oswa sosyete etranje yo sispann. Lalwa detèmine règ pou swiv, nan ka sispansyon rezidans oswa operasyon an Ayiti, pou likide byen moun oswa sosyete etranje yo te jwenn nan peyi a. Vyolasyon dispozisyon premye ak dezyèm paragraf atik sa a lakòz sezi byen yo pa Leta. Tout sitwayen kapab denonse vyolasyon sa a, ansanm ak sikonstans sispansyon rezidans oswa operasyon.

Atik 15

Nan ka lalwa detèmine, antre oswa rete sou teritwa Repiblik la ka refize etranje a. Etranje a ka ekspilse nan peyi a, lè li mele dirèkteman oswa endirèkteman nan lavi politik Leta a oswa li pwopaje doktrin anachis oswa ki kont Demokrasi.

Tit II, Chapit IV. Dwa Piblik la

Atik 16

Ayisyen yo egal devan lalwa sou rezèv avantaj ki bay Ayisyen dorijin yo. Tout Ayisyen gen dwa pran yon pati efektif nan Gouvènman peyi li, okipe fonksyon piblik oswa nonmen nan travay Leta, san okenn distenksyon koulè, sèks oswa relijyon. Administrasyon sèvis piblik Leta a, konsènan nominasyon, tèm ak kondisyon sèvis, dwe lib de tout privilèj, tout favè oswa diskriminasyon.

Atik 17

Libète endividyèl la garanti. Pèsonn pa ka pouswiv, arete oswa detni eksepte nan ka lalwa detèmine e selon fòm li preskri. Anplis, arestasyon ak detansyon ka sèlman fèt sou manda yon fonksyonè legalman konpetan. Pou manda sa a ka egzekite, li dwe: 1° eksprime fòmèlman rezon detansyon an ak dispozisyon legal ki pini zak la; 2° notifye e kite yon kopi nan moman egzekisyon an bay moun ki akize a, eksepte nan ka flagran deli. Pèsonn pa ka rete an detansyon si li pa parèt nan karanndezan dè devan yon jij ki rele pou deside sou legalite arestasyon an, e si jij sa a pa konfime detansyon an pa desizyon motive. Si se yon kontravansyon, detni a ap refere bay jij depè ki ap deside finalman. Si se krim ak deli, li ka, san pèmisyon davans e sou senp memwa, ale devan Dwayen Tribinal Sivil jiridiksyon an ki, sou konklizyon vèbal Komisè Gouvènman an, ap deside ekstraòdinèman, odyans an kou, san ranvwa ni tou wòl, tout lòt afè sispann, sou legalite arestasyon an. Nan youn oswa lòt ka, si arestasyon an jije ilegal, detni a ap libere, malgre apèl oswa pourvwa an kasasyon. Tout severite oswa kontrènt ki pa nesesè pou arete yon moun oswa kenbe li an detansyon, tout presyon moral oswa britalite fizik entèdi. Tout vyolasyon dispozisyon sa a se zak abitrè kont ki pati ki blese yo ka, san otorizasyon davans, ale devan tribinal konpetan yo an pouswiv swa otè yo swa egzekitè yo, kèlkeswa kalite yo e kèlkeswa kò yo fè pati.

Atik 18

Pèsonn pa ka retire devan jij Konstitisyon an oswa lalwa asiyen li. Yon sivil pa jijab devan okenn Tribinal Militè, ni yon militè, nan zafè dwa komen, retire devan tribinal dwa komen, eksepte nan ka eta syèj legalman deklare.

Atik 19

Okenn vizit lakay, okenn sezi papye pa ka fèt, eksepte anvèti lalwa ak nan fòm li preskri.

Atik 20

Lalwa pa ka gen efè retwoak, eksepte nan zafè penal, lè li favorab pou delenkans la. Lalwa retwoak chak fwa li retire dwa akeri.

Atik 21

Okenn pinisyon pa ka etabli eksepte pa lalwa ni aplike eksepte nan ka li detèmine.

Atik 22

Dwa pwopriyete garanti pou sitwayen yo. Ekspwopriyasyon pou itilite piblik legalman konstate ka sèlman fèt moyenan peman oswa konsiyasyon nan lòd moun ki gen dwa a yon dedomajman jis e alavans. Pwopriyete pote obligasyon tou. Itilizasyon li dwe nan enterè jeneral. Pwopriyetè fonsy a gen devwa anvè kominote a pou kilitive, eksplwate tè a e pwoteje li, espesyalman kont ewozyon. Sanksyon obligasyon sa a prevwa pa lalwa. Dwa pwopriyete pa etann sou sous, rivyè oswa lòt kouran dlo, min ak karyè nan sou-tè a. Yo fè pati domèn piblik Leta. Lalwa fikse règ ki kondisyone libète pou chèche e dwa pou eksplwate min, minyè ak karyè an asiran pwopriyetè sifas la, Leta oswa konsesyonè li yo yon patisipasyon ekitab nan pwofi eksplwatasyon an. Lalwa limite wotè maksimòm dwa pwopriyete a.

Atik 23

Libète travay egzèse anba kontwòl ak siveyans Leta e li kondisyone pa lalwa. Sepandan, li entèdi, eksepte eksepsyon ak distenksyon lalwa etabli, pou tout enpòtatè, komisyonè, ajan manifakti, fè komès detay, menm pa moun entèpoze. Lalwa ap defini sa yo vle di pa moun entèpoze.

Atik 24

Tout travayè gen dwa a yon salè jis, a pèfeksyònman aprantisaj li, a pwoteksyon sante li, a sekirite sosyal, ak byennèt fanmi li nan mezi ki koresponn ak devlopman ekonomik peyi a. Se yon obligasyon moral pou anplwayè a kontribye, selon mwayen li, nan edikasyon travayè li yo ki pa konn li ak ekri. Tout travayè gen dwa patisipe, pa mwayen delege li yo, nan detèminasyon kolektif kondisyon travay yo. Tout travayè gen dwa a repo ak lwazi. Tout travayè gen dwa defann enterè li pa aksyon sendika. Chak moun antre nan sendika aktivite pwofesyonèl li. Konje anyèl peye obligatwa.

Atik 25

Pinisyon lanmò pa ka etabli nan zafè politik, eksepte pou kòz trayizon. Krim trayizon an konstitye nan pran zam kont Repiblik Ayiti, nan jwenn ennmi deklare Ayiti yo, nan prete yo sipò ak sekou.

Atik 26

Chak moun gen dwa eksprime opinyon li nan tout matyè e pa tout mwayen nan pouvwa li. Ekspresyon panse a, kèlkeswa fòm li pran, pa ka soumèt a okenn sansè alavans eksepte nan ka eta lagè deklare. Abi dwa ekspresyon yo defini e pini pa lalwa.

Atik 27

Tout relijyon ak tout kilt yo egalman rekonèt e lib. Chak moun gen dwa pwofese relijyon li e pratike kilt li depi li pa deranje lòd piblik. Pèsonn pa ka fòse fè pati yon asosyasyon relijye oswa swiv yon ansèyman relijye ki kontrè ak konviksyon li.

Atik 28

Maryaj ki vize pirete mès yo an kontribye nan yon pi bon òganizasyon fanmi an, baz fondamantal sosyete a, Leta dwe, pa tout mwayen, fasilite reyalizasyon li e ankouraje pwopagasyon li nan pèp la e espesyalman nan klas peyizan an. Nan òganizasyon maryaj la, lalwa ap pwoteje espesyalman fanm ayisyèn nan.

Atik 29

Libète ansèyman egzèse konfòm ak lalwa, anba kontwòl ak siveyans Leta, ki dwe veye sou fòmasyon moral ak sivik jèn yo. Enstriksyon piblik se yon chaj Leta ak Komin yo. Enstriksyon primè obligatwa. Enstriksyon piblik gratis nan tout nivo. Ansèyman teknik ak pwofesyonèl dwe jeneralize. Aksè nan etid siperyè dwe ouvè nan plen egalite pou tout moun, sèlman selon merit.

Atik 30

Jiri a, nan ka lalwa detèmine, etabli nan zafè kriminèl e pou deli politik ki komèt pa mwayen laprès oswa otreman.

Atik 31

Ayisyen yo gen dwa rasanble pezibleman e san zam, menm pou okipe zafè politik, an konfòme yo ak lwa ki regle egzèsis dwa sa a, san li pa ka gen otorizasyon alavans. Dispozisyon sa a pa aplike pou rasanbleman piblik ki rete antyèman soumèt a lwa lapolis.

Atik 32

Ayisyen yo gen dwa asosye e rasanble nan pati politik, sendika ak koperativ. Dwa sa a pa ka soumèt a okenn mezi prevantif. E pèsonn pa ka fòse afilye nan yon asosyasyon oswa yon pati politik. Lalwa regle kondisyon fonksyònman gwoupman sa yo e favorize fòmasyon yo.

Atik 33

Dwa petisyon egzèse pèsonèlman pa youn oswa plizyè moun, jamè nan non yon kò. Tout petisyon ki adrese Kò Lejislatif la dwe bay pwosedi regilyè ki pèmèt deside sou sijè li.

Atik 34

Sekrè lèt yo envyolab anba sanksyon lalwa prevwa.

Atik 35

Franse se lang ofisyèl. Itilizasyon li obligatwa nan sèvis piblik yo. Sepandan, lalwa detèmine ka ak kondisyon kote itilizasyon kreyòl pèmèt e menm rekòmande pou pwoteje enterè materyèl ak moral sitwayen ki pa konn lang franse a ase.

Atik 36

Dwa azil rekonèt pou refijye politik yo sou kondisyon pou yo konfòme ak lwa peyi a.

Atik 37

Ekstradisyon pa admèt nan zafè politik.

Atik 38

Lalwa pa ka ajoute ni deroge Konstitisyon an. Lèt Konstitisyon an dwe toujou prevale.

Tit III, Chapit I. Devwa Sivik la

Atik 39

Ak kalite sitwayen, ak dwa sivil ak politik yo tache devwa sivik la. Devwa sivik la se ansanm obligasyon sitwayen an nan lòd moral, politik, sosyal ak ekonomik anvè Leta ak Patri a.

Atik 40

Sifraje konstitye pou Sitwayen an, non sèlman yon dwa, men yon obligasyon Devwa sivik la enpoze.

Tit III, Chapit II. Responsablite fonksyonè ak anplwaye piblik yo

Atik 41

Anvan pran posesyon chaj li, fonksyonè lalwa defini e endike a, ap sèmante sou onè li pou ranpli konsyansyezman devwa fonksyon li, pou li fidèl a Repiblik la, pou egzekite e fè egzekite Konstitisyon an ak lwa yo ansanm ak règleman ki pran anvèti Konstitisyon an oswa lalwa. Y ap fè yon pwosè vèbal sèman sa a, ki ap siyen pa fonksyonè a e yo ap ba li yon kopi pou sèvi e vo sa ki gen dwa.

Atik 42

Fonksyonè ki konnen enfraksyon ki komèt kont fisk la pa sibòdone yo dwe enfòme, nan pi vit dela, otorite konpetan yo anba pinisyon pou yo konsidere kòm reselè e pouswiv konsa.

Atik 43

Anrichisman ilisit sou do finans piblik yo oblije fonksyonè oswa anplwaye piblik ki rann tèt yo koupab remèt Leta lajan yo te jwenn ilegalman san prejidis pouswit penal Lalwa prevwa. Anrichisman ilisit ka etabli pa tout mòd prèv, espesyalman pa prezonpsyon fè. Li ap dedwi espesyalman nan dispwopòsyon make ant mwayen fonksyonè a te jwenn depi li antre an fonksyon (kapital mobilye ak imobilye) ak montan akimile tretman oswa emoliman chaj li okipe a te ba li dwa. Pou detèmine anrichisman sa a, kapital aktyèl fonksyonè a ogmante ak pa madanm li ak pitit minè li yo ap konsidere kòm fòme yon blòk. Fonksyonè ak anplwaye piblik lalwa endike yo oblije deklare eta patrimwàn yo nan grefye Tribinal sivil la nan swasant jou apre yo antre an fonksyon. Komisè Gouvènman konpetan an ka pran tout mezi li jije nesesè pou verifye egzaktitid deklarasyon an.

Atik 44

Fonksyonè ki koupab de deli ki site pi wo yo ka sèlman benefisye preskripsyon dis ane. Preskripsyon sa a kòmanse kouri sèlman apati sispansyon fonksyon li yo.

Atik 45

Vyolasyon dispozisyon konstitisyonèl sa yo espesyalman sanksyone pa lalwa; e responsablite ki angaje nan sa pa ka benefisye okenn mezi klemans nan men Prezidan Repiblik la.

Tit IV, Chapit I. Egzèsis souverènte nasyonal la

Atik 46

Souverènte nasyonal la rete nan inivèsalite sitwayen yo. Pèp la egzèse dirèkteman prerogativ souverènte a: 1° pa eleksyon Prezidan Repiblik la; 2° pa eleksyon manm Chanm Lejislatif la; 3° pa eleksyon konseye kominal yo; 4° pa opinyon li ka, pa vwa referandòm, emèt sou tout kesyon ki konsène li e sou ki chèf Pouvwa Egzekitif la konsilte li.

Atik 47

Sou rezèv dispozisyon atik anvan an, egzèsis souverènte nasyonal la delege a twa Pouvwa: Pouvwa egzekitif, Pouvwa lejislatif, ak Pouvwa jidisyè. Yo fòme Gouvènman Repiblik la, ki esansyèlman sivil, demokratik ak reprezantatif.

Atik 48

Chak Pouvwa endepandan de de lòt yo nan atribisyon li egzèse separeman. Okenn nan yo pa ka delege atribisyon li, ni sòti nan limit ki fikse pou li. Responsablite tache ak zak chak nan twa Pouvwa yo.

Tit IV, Chapit II, Seksyon I. Kò Lejislatif la

Atik 49

Pouvwa lejislatif la egzèse pa yon sèl Asanble yo rele: CHANM LEJISLATIF.

Atik 50

Kantite manm Chanm Lejislatif la fikse a 58 depite an atandan kantite ak etandi sikonskripsyon elektoral yo fikse, an konsiderasyon enpòtans ekonomik ak politik ak dansite popilasyon chak awondisman. Depite a eli a majorite relatif vòt ki emèt nan asanble primè yo selon kondisyon ak mòd lalwa preskri.

Atik 51

Pou vin manm Kò Lejislatif la, fò: 1° Ou se Ayisyen e ou pa janm renonse nasyonalite ou; 2° Ou gen omwen dizwit an akonpli; 3° Ou jwi dwa sivil ak politik ou; 4° Ou te rete omwen senk an nan sikonskripsyon pou reprezante a.

Atik 52

Manm Kò Lejislatif la eli pou sizan e yo ka reeli endefiniman. Yo antre an fonksyon dezyèm lendi avril ane yo eli a, eksepte si yo eli pou ranpli yon vakans. Nan dènye ka sa a yo antre an fonksyon depi eleksyon yo e manda yo dire sèlman tan ki rete pou kouri.

Atik 53

Nan ka lanmò, demisyon, decheyans, entèdiksyon jidisyè oswa akseptasyon nouvo fonksyon ki enkonpatib ak sa manm Kò Lejislatif la, yo ranplase depite a nan sikonskripsyon elektoral li pou tan ki rete pou kouri sèlman, pa yon eleksyon espesyal sou konvokasyon asanble primè elektoral Prezidan Repiblik la fè. Sepandan anvan aksepte yon demisyon, Chanm Lejislatif la ka antreprann tout kalite ankèt sou sikonstans ki antoure demisyon sa a. Eleksyon espesyal la fèt nan yon peryòd trant jou apre konvokasyon asanble primè a. Menm bagay la aplike nan absans eleksyon oswa nan ka anilasyon eleksyon nan youn oswa plizyè sikonskripsyon. Sepandan si vakans lan rive pandan dènye sesyon òdinè lejislati a oswa apre sesyon sa a, pa ap gen eleksyon pasyèl.

Atik 54

Pa ka manm Kò Lejislatif la: 1° Ko-kontraktan oswa konsesyonè Leta pou eksplwatasyon sèvis piblik oswa richès nasyonal; 2° Reprezantan oswa mandatè moun oswa konpayi konsesyonè oswa ko-kontraktan Leta; sof si enterese yo likide piblikman oswa sede kontra yo bay tyès ki pa manm fanmi yo, paran oswa alye; oswa si yo renonse piblikman e efektivman a kalite reprezantan oswa mandatè ko-kontraktan oswa konsesyonè Leta.

Tit IV, Chapit II, Seksyon II. Asanble Nasyonal la

Atik 55

Manm Kò Lejislatif la reyini an Asanble Nasyonal pou ouvèti ak fèmti chak sesyon, ansanm ak nan ka atik 56 Konstitisyon sa a prevwa.

Atik 56

Atribisyon Asanble Nasyonal la se: 1° Deklare lagè sou rapò Pouvwa Egzekitif la; 2° Apwouve oswa rejte trete lapè ak lòt trete ak konvansyon entènasyonal; 3° Revize Konstitisyon an; 4° Fòme tèt li kòm wo tribinal jistis.

Atik 57

Sesyon Asanble Nasyonal la piblik. Sepandan, yo ka fèt an prive sou demand senk manm e apre yo ap deside, a majorite absoli, si sesyon an dwe reprann an piblik.

Atik 58

Nan ka ijans, lè Kò Lejislatif la pa an sesyon, Pouvwa Egzekitif la ka konvoke Asanble Nasyonal la an sesyon ekstraòdinè.

Atik 59

Prezans nan Asanble Nasyonal la yon majorite de tyè manm Kò Lejislatif la nesesè pou pran desizyon.

Tit IV, Chapit II, Seksyon III. Egzèsis Pouvwa Lejislatif la

Atik 60

Kò Lejislatif la gen syèj li Pòtoprens. Sepandan selon sikonstans, syèj sa a ka transfere yon lòt kote, nan menm kote ak an menm tan ak sa Pouvwa Egzekitif la.

Atik 61

Kò Lejislatif la reyini deplendwa chak ane, dezyèm lendi avril. Sesyon an pran dat depi premye reyinyon Kò Lejislatif la an Asanble Nasyonal. Sesyon an dire twa mwa. Nan ka nesesite, li ka pwolonje youn a de mwa pa Pouvwa Egzekitif la oswa Pouvwa Lejislatif la. Prezidan Repiblik la ka ajoune Kò Lejislatif la, men ajounnman an pa ka plis ke yon mwa ni mwens ke kenz jou; e pa plis ke de ajounnman ka fèt pandan menm sesyon an. Tan ajounnman an p ap konte sou dire konstitisyonèl sesyon an.

Atik 62

Nan ka konfli grav ant Pouvwa Lejislatif ak Pouvwa Egzekitif, Prezidan Repiblik la gen fakilte pou disoud Kò Lejislatif la. Dekrè disolisyon an ap òdone an menm tan nouvo eleksyon. Piblikasyon dekrè sa a ap lakòz ranvwa imedya tout manm Kabinè Ministeryèl la, e okenn nan yo p ap ka fè pati pwochen konpozisyon gouvènmantal la. Eleksyon sa yo ap fèt nan yon dela twa mwa opita apati piblikasyon dekrè mansyone a. Pandan vakans Kò Lejislatif la dekrè disolisyon an pwodwi, Prezidan Repiblik la ap pourvwa nan nesesite sèvis piblik yo pa arete ki pran nan Konsèy sekretè Deta yo. Sepandan, li ka sèlman itilize dwa disolisyon apre li te eseye san siksè vwa ajounnman an oswa lè, selon atik anvan an, li pa ka itilize li ankò.

Atik 63

Nan entèval sesyon yo e nan ka ijans, Prezidan Repiblik la ka konvoke Kò Lejislatif la an ekstraòdinè. Nan ka sa a, Kò Lejislatif la pa ka okipe okenn sijè ki pa gen rapò ak rezon konvokasyon sa a. Sepandan tout manm Kò Lejislatif la ka pale ak Asanble a sou kesyon enterè jeneral.

Atik 64

Kò Lejislatif la verifye e valide pouvwa manm li yo e jije souverènman kontestasyon ki leve sou sijè sa a.

Atik 65

Manm Kò Lejislatif la fè sèman sa a: « Mwen sèmante pou mentni dwa Pèp la e pou m fidèl a Konstitisyon an ».

Atik 66

Sesyon Kò Lejislatif la piblik. Sepandan, Asanble a ka pase an prive sou demand senk manm e apre deside a majorite si sesyon an dwe reprann an piblik.

Atik 67

Okenn monopòl pa ka etabli eksepte an favè Leta oswa Komin yo e nan ka ak sou kondisyon lalwa detèmine. Sepandan Leta oswa Komin yo nan egzèsis privilèj sa a ka asosye oswa ranplase pa sosyete oswa konpayi. Nan ka sa a, kontra konsesyon an dwe soumèt pou ratifikasyon Kò Lejislatif la.

Atik 68

Pouvwa lejislatif la fè lwa sou tout sijè enterè jeneral. Inisyativ la apatyen ni Kò Lejislatif la ni pouvwa egzekitif la. Sepandan pouvwa egzekitif la sèl gen dwa pran inisyativ lwa konsènan depans piblik, e Kò Lejislatif la pa ka ogmante tout oswa yon pati depans pouvwa egzekitif la pwopoze.

Atik 69

Kò Lejislatif la, pa règleman li, nonmen pèsonèl li, fikse disiplin li e detèmine mòd li egzèse atribisyon li yo. Li ka aplike pinisyon disiplinè sou manm li yo e menm retire sa yo ki rekonèt koupab de kondwit repreyansib.

Atik 70

Manm Kò Lejislatif la envyolab depi jou sèman yo jiska ekspirasyon manda yo. Yo pa ka eskli nan Asanble a, ni, nan okenn moman, pouswiv oswa atake pou opinyon ak vòt yo te emèt nan egzèsis fonksyon yo oswa nan okazyon egzèsis sa a.

Atik 71

Okenn kontrènt pa kò pa ka egzèse kont yon manm Kò Lejislatif la pandan dire manda li.

Atik 72

Okenn manm Kò Lejislatif la pa ka, pandan manda li, pouswiv ni arete nan zafè kriminèl, koreksyonèl oswa senp lapolis, menm pou deli politik, eksepte ak otorizasyon Asanble a, sof nan ka flagran deli pou zak ki pote pinisyon afliktif ak enfaman. Nan ka sa a yo refere a Asanble Lejislatif la si li an sesyon; otreman, Prezidan Repiblik la ap konvoke Kò Lejislatif la an ekstraòdinè nan 48 èdtan apre arestasyon an, pou enfòme li de sò manm li a.

Atik 73

Kò Lejislatif la pa ka pran desizyon san prezans majorite absoli manm li yo.

Atik 74

Okenn zak Kò Lejislatif la pa ka pran eksepte a majorite absoli manm ki prezan yo, eksepte lè Konstitisyon an prevwa otreman.

Atik 75

Kò Lejislatif la gen dwa ankete sou kesyon yo soumèt ba li. Dwa sa a limite pa prensip separasyon pouvwa yo konfòm ak atik 47 Konstitisyon sa a.

Atik 76

Okenn pwojè pa ka adopte pa Asanble a eksepte apre yo fin vote li atik pa atik.

Atik 77

Kò Lejislatif la gen dwa amande e divize atik ki pwopoze yo. Okenn pwojè lwa pa ap vin lwa eksepte apre yo fin vote li nan ansanm li. Tout pwojè lwa ka retire nan diskisyon toutotan li potko vote definitivman.

Atik 78

Tout lwa Kò Lejislatif la vote voye imedyatman bay Prezidan Repiblik la ki, anvan li pwomilge li gen dwa fè objeksyon an antye oswa an pati. Nan ka sa a, li voye lwa a tounen ak objeksyon li yo bay Kò Lejislatif la.

Atik 79

Si lwa a amande pa Kò Lejislatif la, li ap voye bay Prezidan Repiblik la pou pwomilge. Si objeksyon yo rejte, lwa a voye tounen nan fòm orijinal li bay Prezidan Repiblik la ki gen obligasyon pou pwomilge li. Rejè objeksyon yo vote a majorite de tyè manm Asanble a e vòt yo bay pa WI ak pa NON e anrejistre nan maj pwosè vèbal la akote non chak manm. Si majorite de tyè a pa jwenn pou pote rejè sa a, objeksyon yo aksepte.

Atik 80

Dwa objeksyon an dwe egzèse nan yon dela wit jou apati dat resepsyon lwa a pa Prezidan Repiblik la, san konte dimanch, jou fèt nasyonal, legal, jou chomaj ansanm ak tan ajounnman Kò Lejislatif la, konfòm ak atik 61 Konstitisyon sa a.

Atik 81

Si nan dela preskri yo, Prezidan Repiblik la pa fè okenn objeksyon, lwa a dwe pwomilge, sof si sesyon Kò Lejislatif la te fini anvan ekspirasyon dela yo; nan ka sa a, lwa a rete ajoune. Lwa ki ajoune konsa, nan ouvèti sesyon an, voye bay Prezidan Repiblik la pou egzèsis dwa objeksyon li.

Atik 82

Yon pwojè lwa Kò Lejislatif la rejte pa ka repwodwi nan menm sesyon an.

Atik 83

Lwa ak lòt zak Kò Lejislatif la ak Asanble Nasyonal la rann ofisyèl pa vwa Monitè a e mete nan Bilten enprime e nimewo ki rele « Bilten Lwa ak Zak ».

Atik 84

Lwa a pran dat jou adopsyon definitif li pa Kò Lejislatif la men li vin obligatwa sèlman apre pwomilgasyon Prezidan Repiblik la fè a e piblikasyon li selon mòd lalwa etabli.

Atik 85

Pèsonn pa ka an pèsonn prezante petisyon bay Kò Lejislatif la.

Atik 86

Entèpretasyon lwa yo pa vwa otorite apatyen sèlman pouvwa lejislatif la; li bay nan fòm yon lwa.

Atik 87

Chak manm Kò Lejislatif la resevwa yon endèmnite chak mwa DE MIL GÒD apati sèman li.

Atik 88

Fonksyon manm Kò Lejislatif la enkonpatib ak tout lòt fonksyon Leta peye, eksepte sa sekretè Deta, sou-sekretè Deta oswa ajan diplomatik. Tout manm Kò Lejislatif la ki vin sekretè Deta, sou-sekretè Deta oswa ajan diplomatik sispann gen dwa a endèmnite atik anvan an alwe li, sof si se yon misyon tanporè. Palimantè ki vin sekretè Deta, sou-sekretè Deta oswa ajan diplomatik, pa ka pran pati nan travay deliberasyon Kò Lejislatif la.

Atik 89

Dwa kesyone oswa entèpele yon manm Kabinè a oswa tout Kabinè a rekonèt pou tout manm Kò Lejislatif la sou fè ak zak administrasyon an. Demand entèpelasyon an dwe sipòte pa tyè manm Asanble a.

Tit IV, Chapit III, Seksyon I. Prezidan Repiblik la

Atik 90

Pouvwa egzekitif la egzèse pa yon sitwayen ki resevwa tit Prezidan Repiblik la. Li asiste pa sekretè Deta ak sou-sekretè Deta.

Atik 91

Pou vin Prezidan Repiblik la, fò: 1° Ou se Ayisyen dorijin e ou pa janm renonse nasyonalite ou; 2° Ou gen omwen 18 an akonpli; 3° Ou jwi dwa sivil ak politik ou; 4° Ou gen domisil ou nan peyi a; 5° Ou te deja resevwa dechaj jesyon ou, lè ou te kontab lajan piblik.

Atik 92

Anvan li antre an fonksyon Prezidan Repiblik la, fè sèman anvan nenpòt ofisye jidisyè li chwazi sèman sa a: « Mwen sèmante devan Bondye ak devan Nasyon an pou obsève e fè obsève fidèlman Konstitisyon an ak lwa Repiblik la, pou respekte dwa Pèp Ayisyen an, pou travay pou pwosperite li ak grandè li, pou mentni Endepandans nasyonal ak entegrite teritwa a ».

Atik 93

Prezidan Repiblik la nonmen e revoke sekretè Deta yo, sou-sekretè Deta yo ansanm ak fonksyonè ak anplwaye piblik yo. Li chaje pou veye sou egzekisyon trete Repiblik la. Li fè sele lwa yo ak So Repiblik la e pwomilge yo nan dela atik 78, 79, 80 Konstitisyon sa a preskri. Li chaje pou fè egzekite Konstitisyon an ak lwa yo, zak ak dekrè Kò Lejislatif la ak Asanble Nasyonal la. Li fè tout règleman ak arete ki nesesè pou sa, san li pa janm kapab sispann oswa entèprete lwa yo, zak ak dekrè yo menm, ni dispanse tèt li pou egzekite yo. Li sèlman nonmen nan travay ak fonksyon piblik anvèti Konstitisyon an oswa dispozisyon eksprese yon lwa e nan kondisyon li preskri. Li pourvwa, selon lwa yo, nan sekirite enteryè ak eksteryè Leta a. Li fè tout trete oswa tout konvansyon entènasyonal, sof sanksyon Asanble Nasyonal la ki ap ratifye e li soumèt tou tout akò egzekitif ba li. Li gen fakilte pou disoud Kò Lejislatif la, konfòm ak atik 62 Konstitisyon sa a. Li gen dwa padon ak diminye pinisyon, an rapò ak tout kondanasyon ki pase an fòs kòz jije, eksepte ka akizasyon pa Tribinal yo oswa pa Kò Lejislatif la jan atik 126, 127, 128 Konstitisyon sa a prevwa. Li ka sèlman bay amnisti nan zafè politik e selon previzyon lalwa.

Atik 94

Tout zak Prezidan Repiblik la, eksepte arete ki pote nominasyon oswa revokasyon sekretè Deta yo, kontresiye pa sekretè Deta ki konsène yo.

Atik 95

Prezidan Repiblik la pa gen lòt pouvwa ke sa Konstitisyon an ak lwa yo ba li.

Atik 96

Nan ouvèti chak sesyon, Prezidan Repiblik la, pa yon mesaj, fè Kò Lejislatif la ekspoze jeneral sitiyasyon an e transmèt rapò diferan sekretè Deta yo te voye ba li.

Atik 97

Prezidan Repiblik la resevwa nan Trezò piblik la yon endèmnite chak mwa DIS MIL GÒD (G. 10.000,00).

Atik 98

Prezidan Repiblik la gen rezidans ofisyèl li nan Palè Nasyonal Kapital la, eksepte nan ka deplaseman syèj Gouvènman an.

Atik 99

Sitwayen Doktè François DUVALIER, Chèf Siprèm Nasyon Ayisyèn nan te pwovoke pou premye fwa depi 1804 yon Konviksyon Nasyonal atravè yon chanjman radikal nan pwen de vi politik, ekonomik, sosyal, kiltirèl ak relijye ann Ayiti, eli Prezidan a Vi 14 Jen 1964 pou asire Konkit yo ak Pèmanans Revolisyon Duvaliérist la, anba etanda Inite Nasyonal la; Pou te: 1° Pa yon reyòganizasyon apwopriye Fòs Lame yo, asire Lòd ak Lapè ki te danjèrezman deranje apre evènman trajik ane 1957 la; 2° Rann posib epi reyalize rekonsilyasyon faksyon politik ki te vyolaman opoze nan okazyon chit rejim 1950 lan; 3° Poze baz pwosperite nasyonal pa pwomosyon Agrikilti ak endistriyalizasyon pwogresif Peyi a, fasilite pa etablisman gwo travay ak enfrastrikti; 4° Reyalize estabilite ekonomik ak finansye Leta a malgre aksyon nefast fòs konjige yo nan enteryè ak eksteryè, agrave pa dezas siklik yo ki te pwovoke pa vyolans eleman yo; 5° Òganize yon pwoteksyon efikas mas travayè yo lè li te amoniize enterè ak aspirasyon Kapital ak Salarya; 6° Prekonize epi mete sou pye yon òganizasyon rasyonèl Seksyon Riral la e, pa yon nouvo Kòd, regle lavi nan kanpay yo pou enstore Lajistis, sa ki ouvri wout pou reyabilitasyon definitif Peyizan an; 7° Antreprann e reyisi alfabetizasyon mas yo e konsa ranpli aspirasyon piti ak enb yo pou plis limyè ak byennèt; 8° Kreye òganis ki responsab pwoteksyon Fanm, Matènite, Anfans, Fanmi; 9° Enstitiye Inivèsite Leta Ayiti e reponn aspirasyon lejitim Jenès la, ki ap vize wotè Konesans ak Dominasyon Avni a pa Konesans; 10° Enpoze respè pou dwa Pèp la, pou prerogativ Souverènte Nasyonal la, konsolide prestij ak diyite Kominote Ayisyen an e pwoteje eritaj sakre zansèt yo kont tout atak; 11° Anbrase, pa Politik enteryè Li, tout kouch sosyal yo nan Solisitid Li, e, pa yon politik etranjè abil e diy, defann entegrite Teritwa a ak Endepandans Nasyonal la; 12° Finalman fè inisyativ Li yo konvèje nan Konstitisyon yon Nasyon Fò, ki kapab ranpli desten li an tout libète ak tout fyète, pou bonè tout pitit li yo e pou lapè mond lan; Pou te konstitiye tèt li, lidè inkontes Revolisyon an, Apot Inite Nasyonal la, Eritye Diy Fondatè Nasyon Ayisyen an, Renovatè Patri a, e te merite resevwa aklamsyon enkondisyonèl pa gran majorite popilasyon yo, Chèf Kominote Nasyonal la san limit tan; Sitwayen Doktè François DUVALIER, Prezidan Repiblik la, egzèse a vi Wo Fonksyon Li yo, dapre dispozisyon Konstitisyon prezan an.

Atik 100

Prezidan a Vi Repiblik la, Doktè François DUVALIER gen dwa deziye kòm Siksesè, nenpòt sitwayen ki ranpli kondisyon ki prevwa nan atik 91 Konstitisyon an.

Atik 101

Deziyasyon sa a ap fèt pa pwoklamasyon Prezidan a Vi Repiblik la, ki pa arete ap konvoke pèp la nan asanble li yo pou ratifikasyon chwa sa a.

Atik 102

Siksesè ki deziye pa Prezidan a Vi Repiblik la e ki ratifye pa pèp la pran chaj efektif Pouvwa Egzekitif la swa pa desizyon ekspre Prezidan a Vi Repiblik la, swa akoz nenpòt enkapasite ki mete dènye a nan enposibilite pou egzèse Wo fonksyon Li yo. Siksesè a ap fè sèman devan nenpòt ofisye jidisyè li chwazi Sèman sa a: « Mwen sèmante devan Bondye ak devan Nasyon an pou obsève e fè obsève fidèlman Konstitisyon an ak lwa Repiblik la, pou respekte dwa Pèp Ayisyen an, pou travay pou pwosperite li ak grandè li, pou mentni Endepandans Nasyonal ak entegrite Teritwa a. »

Atik 103

Sepandan si Prezidan a Vi Repiblik la nan enposibilite tanporè pou egzèse fonksyon li yo, Siksesè ki deziye pa li e ki ratifye pa pèp la chaje ak otorite egzekitif la pandan anpèchman an dire.

Atik 104

Siksesè deziye a ap egzèse premye majistratura Leta a anba pouvwa atik 99 Konstitisyon an ki enstitiye selon volonte Souverain nan Prezidans a Vi a e, konfòm ak dispozisyon atik 99 sa a.

Tit IV, Chapit III, Seksyon II. Sekretè Deta yo

Atik 105

Lalwa fikse kantite depatman ministeryèl yo. Kantite sekretè deta yo pa ka enferyè a senk. Prezidan Repiblik la ka, lè li jije sa nesesè, ajoute sou-sekretè deta ki gen atribisyon ki detèmine pa lalwa. Pou nonmen sekretè deta oswa sou-sekretè deta, fòk: 1° Se Ayisyen epi pa janm te renonse nasyonalite li; 2° Gen omwen 18 an akonpli; 3° Jwi dwa sivil ak politik li. Moun ki vize nan atik 54 Konstitisyon prezan an pa ka sekretè deta ni sou-sekretè deta.

Atik 106

Sekretè deta yo reyini an Konsèy anba prezidans Prezidan Repiblik la. Tout deliberasyon Konsèy la anrejistre nan yon rejis espesyal.

Atik 107

Sekretè deta yo gen antre nan Chanm Lejislatif la ansanm ak nan Asanble Nasyonal la pou sipòte pwojè lwa yo ak objeksyon Pouvwa Egzekitif la.

Atik 108

Sekretè deta yo respektivman responsab ni pou zak Prezidan Repiblik la ke yo kontresiye ni pou zak depatman yo ansanm ak pou pa egzekite lwa yo. Nan okenn ka lòd ekri oswa vèbal Prezidan Repiblik la pa ka retire yon sekretè deta nan responsablite ki atache a fonksyon li.

Atik 109

Chak sekretè deta resevwa nan Trezò piblik la yon endomnite mansyèl TWAMILL GÒD (G. 3.000) e chak sou-sekretè deta yon endomnite mansyèl DEMIL GÒD (G. 2.000,00).

Tit IV, Chapit III, Seksyon III. Gran Konsèy Teknik la

Atik 110

Yo enstitiye yon Gran Konsèy Teknik Resous Nasyonal ak Devlopman Ekonomik. Se yon òganis endepandan ki gen manm li yo ki ap nonmen pa arete Prezidan Repiblik la. Fonksyonman li detèmine pa lalwa.

Tit IV, Chapit IV. Pouvwa Jidisyè a

Atik 111

Pouvwa Jidisyè a egzèse pa yon Tribinal Kasasyon, Kou Apèl yo ak Tribinal enferyè yo, kantite, òganizasyon ak jiridiksyon yo regle pa lalwa. Prezidan Repiblik la nonmen jij Kou ak Tribinal yo. Li nonmen e revoke ofisye Ministè Piblik la bò kote Tribinal Kasasyon an, Kou Apèl yo ak lòt Tribinal yo ansanm ak Jij Lapè yo ak sipleyann yo. Jij Tribinal Kasasyon an, Kou Apèl yo nonmen pou dis an e sa yo nan Tribinal Sivil yo pou sèt an. Peryòd yo kòmanse kouri apati prestasyon sèman yo. Jij yo, yon fwa yo nonmen, pa ka sijè a revokasyon pa Pouvwa Egzekitif la pou nenpòt kòz. Sepandan, yo rete soumèt a dispozisyon atik 122, 123, 124 Konstitisyon prezan an ak dispozisyon lwa espesyal ki detèmine kòz ki ka mete fen nan fonksyon yo. Fonksyon jij yo enkonpatib ak tout lòt fonksyon ki peye. Enkonpatibilite poutèt parante oswa alyans regle pa lalwa. Lalwa regle tou kondisyon ki egzije pou jij nan tout nivo.

Atik 112

Diskisyon ki gen pou objè dwa sivil yo se eksklusivman nan jiridiksyon Tribinal dwa komen yo.

Atik 113

Diskisyon ki gen pou objè dwa politik yo nan jiridiksyon Tribinal yo, sof eksepsyon lalwa etabli.

Atik 114

Diskisyon komèsyal yo defere nan Tribinal sivil ak lapè konfòmeman ak Kòd Komès la.

Atik 115

Okenn jiridiksyon kontansye pa ka etabli eksepte pa lalwa.

Atik 116

Yo enstitiye Tribinal Tè, Tribinal Travay ak Tribinal pou Timoun ki gen òganizasyon, kantite, syèj ak fonksyonman yo ki fikse pa lalwa.

Atik 117

Tribinal Tè yo gen yon misyon tanporè. Fonksyon yo sispann depi reyalizasyon objektif pou yo te òganize yo.

Atik 118

Chak Tribinal Tè tande eksepsyonèlman difikilte ki gen rapò ak operasyon kadastral, anrejistreman byen fonsye, dwa imobilye ak aksyon poseswa sèlman nan rejyon li etabli pou li a. Tribinal dwa komen yo ak Tribinal lapè yo konsève konesans litij lalwa ba yo konpetans.

Atik 119

Tribinal Kasasyon an pa konnen fon zafè yo. Sepandan, nan tout matyè, eksepte sa yo ki soumèt bay Jiri a, lè sou yon dezyèm rekou, menm sou yon eksepsyon, yon zafè prezante ant menm pati yo, Tribinal Kasasyon an, lè li admèt apèl la, pa p pononse ranvwa, e l ap statue sou fon an, seksyon reyini. Nan ka sa a, Tribinal la dwe chita ak yon majorite jij ki pa t konnen zafè a nan premye rekou a. Sepandan, lè l ap zafè apèl kont òdonans referè, kont òdonans Jij Enstriksyon, arè apèl ki rann nan okazyon òdonans sa yo, nan ka lalwa detèmine kont desizyon ki gen rapò ak egzekisyon pwovizwa, kont jijman Tribinal Tè yo, Tribinal Travay yo, kont santans an dènye reso Tribinal Lapè yo, Tribinal Kasasyon an, lè li admèt rekou a, ap statue san ranvwa.

Atik 120

Tribinal Kasasyon an pononse sou konfli atribisyon dapre mòd lalwa regle. Li konnen fè yo ak dwa nan tout ka desizyon Tribinal Militè a rann.

Atik 121

Tribinal Kasasyon an, nan okazyon yon litij e sou ranvwa yo fè l, pononse an seksyon reyini sou enkonstitisyonalite lwa yo. Rekou pou enkonstitisyonalite pa soumèt a okenn kondisyon kosyonman, amann ak taks.

Atik 122

Odyans Tribinal yo piblik sof si piblisite sa a danjere pou lòd piblik oswa bòn mès yo. Nan ka sa a, Tribinal la deklare l pa jijman. Nan matyè deli politik ak laprès, huis clos pa ka pononse.

Atik 123

Tout arè oswa jijman motive e pononse nan odyans piblik.

Atik 124

Arè oswa jijman yo rann e egzekite nan non Repiblik la. Yo pote yon mandman ki gen fòmil lalwa detèmine. Akt notè yo mete nan menm fòm lè li se kesyon egzekisyon fòse yo.

Atik 125

Entèpretasyon pouvwa lejislatif la bay la ap enpoze pou bagay la san li pa ka aji retroaktivman pou retire dwa ki akeri pa bagay ki deja jije a. Tribinal yo ap aplike arète ak règleman administrasyon piblik la sèlman toutotan yo konfòm ak lwa yo.

Tit IV, Chapit V. Pouswit kont manm Pouvwa Eta yo

Atik 126

Chanm Lejislatif la akize Prezidan Repiblik la e tradui l devan Asanble Nasyonal la ki erije an Wo Kou Jistis pou krim trayizon oswa nenpòt lòt krim oswa deli ki komèt nan egzèsis fonksyon li yo. Li akize tou e tradui devan Wo Kou a: 1° Sekretè deta yo ak sou-sekretè deta yo an ka malvèsasyon, trayizon, abi oswa eksè pouvwa oswa nenpòt lòt krim oswa deli ki komèt nan egzèsis fonksyon yo; 2° An ka fòfèt, manm Tribinal Kasasyon an ak ofisye Ministè Piblik la bò kote Kou sa a. Miz an akizasyon an ka pononse sèlman ak majorite de tyè manm Chanm Lejislatif la. Nan ouvèti odyans lan, chak manm Wo Kou Jistis la fè sèman pou jije ak enpatisyalite ak fèmte ki konvnab pou yon moun onèt e lib, selon konsyans li ak konviksyon entim li. Wo Kou Jistis la, pa vòt sekrè, e ak majorite absoli, deziye tyè manm li yo pou pran chaj enstriksyon an. Jijman an fèt sou rapò Komisyon Enstriksyon an. Wo Kou Jistis la pa ka pononse lòt pèn ke decheyans, destitisyon ak privasyonng dwa pou egzèse nenpòt fonksyon piblik pandan omwen yon ane e plis pase senk an; men kondane a ka tradui devan tribinal òdinè yo, konfòmeman ak lalwa, si gen lye pou aplike lòt pèn oswa pou statue sou egzèsis aksyon sivil la. Pèsonn pa ka jije ni kondane eksepte ak majorite de tyè manm Asanble Nasyonal la ki erije an Wo Kou Jistis.

Atik 127

An ka fòfèt, nenpòt jij oswa ofisye Ministè Piblik la mete an eta akizasyon pa youn nan seksyon Tribinal Kasasyon an. Si sa konsène yon Tribinal antye, miz an akizasyon an pononse pa Tribinal Kasasyon an, seksyon reyini.

Atik 128

Lalwa regle mòd pou pwosede kont Prezidan Repiblik la, sekretè yo ak sou-sekretè deta yo ak majistra lòd jidisyè a nan ka krim oswa deli yo komèt, swa nan egzèsis fonksyon yo, swa andeyò egzèsis sa a. Benefis preskripsyon an ka sèlman envoke pa fonksyonè militè oswa sivil ki koupab zak abitrè e ilegal nan prejidis moun patikilye, dis an apre yo sispann fonksyon yo.

Tit V. Asanble Primè yo

Atik 129

Asanble primè yo reyini chak sizan sou konvokasyon Egzekitif la, oswa, an absans konvokasyon, de plen dwa nan chak Komin, nan dezyèm dimanch fevriye, selon mòd lalwa prevwa, pou eleksyon konseye kominal yo, manm Kò Lejislatif la. Yo reyini sou konvokasyon espesyal pou eleksyon pasyèl ki prevwa nan atik 53 Konstitisyon prezan an. Menm bagay la ap fèt pou ka ki anvizaje nan atik 62 Konstitisyon an. Yo pa ka okipe okenn lòt objè ke sa ki atribiye yo pa Konstitisyon prezan an e yo oblije disoud depi akonplisman objektif reyinyon yo.

Atik 130

Lalwa regle kondisyon vòt nan asanble primè yo.

Tit VI, Chapit I. Enstitisyon Kominal ak Prefektoral yo

Atik 131

Komin nan otonòm. Kondisyon ak limit otonomi Komin nan regle pa lalwa.

Atik 132

Nenpòt Komin ki gen revni ki pa pèmèt yon administrasyon otonòm ka ratache a Komin ki pi pre a kòm Katye.

Atik 133

Konsèy Kominal la eli pou sizan, e manm li yo reelijib endefini. Kantite manm Konsèy Kominal yo fikse pa lalwa. Pou eli kòm manm yon Konsèy Kominal, fòk: 1. Se Ayisyen; 2. Gen omwen 18 an akonpli; 3. Jwi dwa sivil ak politik li; 4. Se pwopriyetè imèb nan Komin nan oswa pratike yon endistri oswa yon pwofesyon la; 5. Te rete omwen senkan nan Komin nan.

Atik 134

Yon Konsèy Teknik twa manm, nonmen pa Prezidan Repiblik la, ap asiste chak Konsèy Kominal.

Atik 135

Seksyon Riral la ap jere pa yon Konsèy Administrasyon prezide pa yon lidè Komin nan e òganize pou amelyore kondisyon lavi nan kanpay yo ansanm ak nivo entelektyèl, moral ak sosyal peyizan an. Sistèm kooperatif kominotè ak edikasyon debaz ap òganize la, ansanm ak kredi agrikòl ak atizanal.

Atik 136

Konsèy Kominal la ka sèlman disoud an ka neglijans, malvèsasyon oswa administrasyon fwodilèz ki diman konstate. Nan ka sa a, Prezidan Repiblik la ap fòme yon « Komisyon Kominal » twa manm, ki rele pou jere enterè Komin nan jiska pwochen eleksyon yo.

Atik 137

Konsèy Kominal la administre resous Komin nan pou benefis eksklusif li e rann yon kont detaye e dokimante sou jesyon li bay pouvwa santral la. Li nonmen fonksyonè ak anplwaye li yo san entèvansyon okenn otorite. Li etabli tarif taks li yo ak chaj li yo pou fè pwopozisyon lwa bay pouvwa santral la ki ka fè modifikasyon yo jije nesesè.

Atik 138

Anvan yo antre an fonksyon, manm Konsèy Kominal la, oswa, si sa aplikab, Komisyon Kominal la fè, devan Tribinal Sivil Jiridiksyon an, sèman sa a: « Mwen sèmante pou respekte dwa Pèp la, pou travay pou pwogrè Komin mwen an, pou fidèl a Konstitisyon an ak Lwa yo, e pou kondui mwen nan tout bagay tankou yon sitwayen diy e onèt ».

Atik 139

An ka lanmò, demisyon, entèdiksyon jidisyè yon manm Konsèy Kominal la, oswa kondanasyon li ki pase an fòs bagay jije, ki pote yon pèn afiliktiv ak enfaman, yo pèmèt ranplasman li pa chwa yon sitwayen nonmen pa Prezidan Repiblik la. Lanmò, demisyon, entèdiksyon jidisyè de manm oswa kondanasyon yo ki pase an fòs bagay jije ki pote yon pèn afiliktiv ak enfaman otorize Prezidan Repiblik la fòme yon Komisyon Kominal ki rele pou jere enterè Komin nan jiska pwochen eleksyon yo.

Atik 140

Yo kreye nan depatman yo, si nesesè nan awondisman yo, fonksyon Prefè. Prefè yo se fonksyonè sivil ki reprezante dirèkteman Pouvwa Egzekitif la. Lalwa detèmine atribisyon yo ak kote yo rete.

Atik 141

Nan chak sikonskripsyon prefektoral yo enstitiye Konsèy Teknik awondisman yo, prezide pa Prefè a, konpoze de teknisyen ki tire nan kad sèvis piblik yo e ki responsab kontwòl Konsèy Kominal nan reso a. Yo pran swen enterè politik, administratif, ekonomik, sosyal ak kiltirèl komin yo genyen anba kontwòl yo, prepare oswa kowòdone plan ak pwogram devlopman yo e asire pafè reyalizasyon plan ak pwogram sa yo ki konfye a dilijans ak swen Konsèy Teknik ki adjwen a Konsèy Kominal yo.

Atik 142

Lalwa detèmine òganizasyon ak fonksyonman divès konsèy sa yo.

Tit VI, Chapit II. Sèvis Sivil la

Atik 143

Fonksyonè ak anplwaye piblik yo nan sèvis Leta a e pa nan yon faksyon politik detèmine. Yo pa ka pwofite chaj yo pou fè politik elektoral.

Atik 144

Lalwa regle Sèvis Sivil la e an patikilye kondisyon aksè nan administrasyon an, pwomosyon yo, mitasyon yo, sispansyon ak sispann fonksyon yo, sou baz aptitid, merit, konpòtman. Li òganize garanti pou mentni nan sèvis la ak rekou kont mezi disiplinè oswa lòt. Sa ki pa enkli nan karyè administratif la se moun ki egzèse fonksyon oswa anplwa politik, e an patikilye, sekretè deta yo, sou-sekretè deta yo, Prefè yo, Ministè Piblik la, anbasadè yo, sekretè prive Prezidan Repiblik la, sekretè oswa direktè jeneral sèvis piblik yo.

Atik 145

Grèv fonksyonè ak anplwaye piblik yo entèdi, ansanm ak abandone kolektif fonksyon yo. Militarizasyon sèvis piblik yo oswa mobilizasyon jeneral ka dekrete nan ka peril nasyonal oswa twoub sivil grav, espesyalman an ka grèv jeneral ilegal oswa ak karaktè politik. Mobilizasyon jeneral dekrete pa Pouvwa Egzekitif la, an vèti lalwa sou sèvis militè.

Tit VII, Chapit I. Resèt Eta a ak Bidjè a

Atik 146

Revni piblik oswa finans Leta a konstitiye pa taks, chaj ak resous agrikòl, endistriyèl ak komèsyal, ki soti nan antrepriz Leta a ak enstitisyon kredi li yo. Taks la se yon prelèvman Leta fè ki pwopòsyonèl ak richès kontribiyab la; chaj la reprezante pri dirèk yon sèvis rann.

Atik 147

Taks pou benefis Leta a ak Komin yo ka sèlman etabli pa lalwa. Lwa ki etabli taks yo gen fòs sèlman pou yon ane.

Atik 148

Taksasyon dirèk baze sou prensip pwogresivite a e kalkile selon enpòtans richès, salè ak revni.

Atik 149

Inite monetè Ayiti a se Gòd la. Lalwa fikse tit ak pwa li ansanm ak sa yo pou nenpòt lajan apwen Leta gen fakilte pou emèt ak fòs liberatwa sou tout teritwa Repiblik la. Bank Nasyonal Repiblik Ayiti a, ki gen statu lalwa fikse, envesti ak privilèj eksklusif pou emèt biyè ki reprezante Gòd la. Okenn emisyon lajan oswa biyè pa ka fèt eksepte an vèti yon lwa ki detèmine montan ak itilizasyon. Nan okenn ka montan sa a pa ka depase. Leta dwe oryante politik monetè a pou kreye e mentni kondisyon ki pi favorab pou devlopman ekonomi nasyonal la.

Atik 150

Okenn privilèj pa ka etabli nan matyè taks. Okenn eksepsyon, okenn ogmantasyon oswa diminisyon taks pa ka etabli eksepte pa lalwa.

Atik 151

Okenn pansyon, okenn gratifikasyon, okenn sibvansyon, okenn alokasyon kelkonk ki chaje sou Trezò Piblik la pa ka akòde eksepte an vèti yon lwa Pouvwa Egzekitif la pwopoze.

Atik 152

Akimilasyon fonksyon peye Leta a fòmèlman entèdi, eksepte nan ansèyman segondè, siperyè oswa pwofesyonèl, lè sa konsène yon fonksyon pwofesè ansèyman siperyè ak yon fonksyon karaktè teknik nan menm espesyalite a.

Atik 153

Biwo Bidjè a, ki rapòte dirèkteman bay Chèf Pouvwa Egzekitif la, chaje pou elabore, nan kontak sere ak sekretè pèmanan Gran Konsèy Teknik Resous Nasyonal ak Devlopman Ekonomik la, Bidjè Resèt ak Depans Leta a e swiv egzekisyon li. Li dwe, anplis, aplike pou pwomote Ekonomi Nasyonal la lè li entegre resèt ak depans piblik yo nan plan jeneral Devlopman Ekonomik Peyi a.

Atik 154

Bidjè chak depatman ministeryèl divize an chapit ak seksyon e li dwe vote atik pa atik. Transfè fòmèlman entèdi. Okenn sòm ki alwe pou yon chapit pa ka pote nan kredi yon lòt chapit e itilize pou lòt depans san yon lwa. Sekretè deta Finans lan oblije, anba responsablite pèsonèl li, sèvi, chak mwa, chak depatman ministeryèl sèlman douzyèm valè ki prevwa nan Bidjè li a, sof si gen yon desizyon Konsèy sekretè deta yo, pou ka ekstraòdinè. Kont jeneral resèt ak depans Repiblik la kenbe pa sekretè deta Finans lan selon yon mòd kontabilite lalwa etabli. Egzèsis administratif la kòmanse premye oktòb e fini trant septanm ane kap vini an.

Tit VII, Chapit II. Òganis Jesyon Resèt Eta a ak Kontwòl Depans Piblik yo

Atik 155

Yo enstitiye yon òganis otonòm ki rele « Kou Siperyè Kont yo », chaje ak kontwòl administratif ak jiridiksyonèl tout resèt ak depans Leta a. Òganis sa a konsilte sou tout kesyon ki gen rapò ak lejislasyon sou Finans piblik ansanm ak sou tout pwojè kontra, akò ak konvansyon ak karaktè komèsyal oswa finansye kote Leta pati. Òganizasyon ak fonksyonman li detèmine pa lalwa.

Atik 156

Pou yon kontwòl serye e pèmanan depans piblik yo, yo eli pa vòt sekrè, nan kòmansman chak sesyon lejislatif, yon « KOMISYON PALMANTÈ KONT JENERAL » kenz manm ki chaje rapòte sou jesyon sekretè deta yo pou pèmèt Kò Lejislatif la akòde oswa refize yo dechaj. Komisyon sa a ka ajoute omaksimòm twa espesyalis kontab, ansanm ak anplwaye.

Atik 157

Chak ane Kò Lejislatif la arete: 1° Kont resèt ak depans ane ki sot pase a oswa ane anvan yo; 2° Bidjè jeneral Leta a ki gen apèsi ak pòsyon fon ki alwe a chak depatman ministeryèl pou ane a. Sepandan, okenn pwopozisyon, okenn amandman pa ka entrodui nan okazyon Bidjè a san pwovizyon korespondan vwa ak mwayen yo. Okenn chanjman pa ka fèt ni pou ogmante, ni pou redui apwentman fonksyonè piblik yo eksepte pa yon modifikasyon lwa ki konsène yo.

Atik 158

Kont jeneral yo ak bidjè atik anvan an preskri yo, ki akonpaye ak rapò Kou Siperyè Kont yo dwe soumèt a Kò Lejislatif la pa sekretè deta Finans lan pita nan kenz jou apre ouvèti sesyon lejislatif la. Menm bagay la pou bilan anyèl ak operasyon Bank Nasyonal Repiblik Ayiti a ansanm ak tout lòt kont Leta ayisyen an. Kò Lejislatif la ka absteni de tout travay lejislatif toutotan dokiman sa yo pa prezante li. Li refize dechaj sekretè deta yo e menm vòt Bidjè a lè kont ki prezante yo pa bay poutèt yo oswa pa pyès sipò, tout eleman verifikasyon ak apresyasyon nesesè yo.

Atik 159

Nan ka kote Kò Lejislatif la, pou nenpòt rezon, eksepte sa ki pa prezantasyon dokiman ki endike nan atik anvan an oswa ensifizans pyès sipò yo, pa arete Bidjè a pou youn oswa plizyè depatman ministeryèl anvan li ajounen, Bidjè oswa Bidjè yo depatman konsène yo ki an vigè pandan ane bidjè aktyèl la mentni pou ane bidjè kap vini an. Nan ka kote, pa fòt Egzekitif la, Bidjè Repiblik la pa t vote, Prezidan Repiblik la ap konvoke imedyatman Kò Lejislatif la an sesyon ekstraòdinè sèlman pou vote Bidjè Leta yo, sof sanksyon konstitisyonèl pou pran kont sekretè deta ki responsab yo.

Atik 160

Enstitisyon ak antrepriz Leta a ki gen karaktè otonòm ak antite yo fon Trezò a sipòte, an totalite oswa an pati, ak eksepsyon enstitisyon kredi yo, reji pa Bidjè espesyal ak sistèm salè Pouvwa Egzekitif la apwouve.

Atik 161

Yo etabli pou tout sèvis piblik yon sistèm kontabilite inik Biwo Bidjè Repiblik la arete. Resous yo ka separe de mas byen Leta a selon previzyon lalwa e asigne pou konstitisyon oswa ogmantasyon patrimwàn espesyal ki destine pou enstitisyon piblik ki pouswiv objektif kiltirèl oswa ki ap vize etablisman ak eksplwatasyon travay asistans oswa sekirite sosyal, oswa ki vize devlopman ti pwopriyete iben ak riral oswa sa ekonomi an jeneral.

Tit VIII. Rejim Ekonomik la

Atik 162

Rejim ekonomik la vize pou asire tout manm Kominote a yon egzistans diy de yon moun. Li reponn esansyèlman a prensip jistis sosyal.

Atik 163

Libète ekonomik garanti toutotan li pa opoze a enterè sosyal la. Leta pwoteje antrepriz prive e vize pou li devlope nan kondisyon nesesè pou ogmantasyon richès nasyonal la nan yon fason ki asire patisipasyon pifò nan benefis richès sa a.

Atik 164

Okenn kòporasyon oswa fondasyon, kèlkeswa non li oswa objektif li, pa ka konsève an pwopriyete oswa administre lòt byen imobilye ke sa yo ki destine imedyatman e dirèkteman pou itilizasyon li oswa pou objektif konstitisyon li.

Atik 165

Privilèj pou yon peryòd limite ka akòde pa lalwa bay envantè oswa pèfeksyonè; antrepriz piblik ka etabli an favè Leta a oswa Komin yo, si enterè jeneral la egzije sa.

Atik 166

Leta ka pran an men administrasyon antrepriz ki bay sèvis esansyèl a Kominote a pou asire kontinite yo si pwopriyetè yo, antreprenè yo, administratè yo oswa jeran yo refize respekte dispozisyon legal ki gen rapò ak òganizasyon ekonomik ak sosyal peyi a. Li ka tou pran anba kontwòl li e menm nasyonalize byen ki pou resòtisan peyi Ayiti an gè avèk yo.

Atik 167

Konstriksyon lojman deklare ki nan enterè sosyal. Leta fè efò pou pifò fanmi ayisyen posib yo pwopriyetè kay yo. Li fè an sòt ke chak antrepriz endistriyèl oswa agrikòl asire ouvriye ak travayè li yo yon demè ijyenik e akonpli.

Atik 168

Li dwe prevwa yon fason ekspre nan tout konsesyon Leta akòde pou enstalasyon ke, chemen fè, kanal oswa tout lòt travay ki gen rapò ak sèvis piblik, kondisyon esansyèl ke, apre yon delè ki pa dwe depase senkant an, travay sa yo vin de plen dwa pwopriyete Leta a nan kondisyon pafè pou itilizasyon, san okenn endomnizasyon.

Tit IX, Chapit I. Fanmi an

Atik 169

Fanmi an, baz fondamantal sosyete a, pwoteje pa Leta, ki favorize maryaj, bay èd ak asistans a matènite ak anfans, etabli lwa ak dispozisyon nesesè pou chak fwaye benefisye de degre byennèt ki endispansab pou trankilitè li ak kolaborasyon li nan lòd piblik ak lapè sosyal.

Atik 170

Maryaj baze sou egalite politik ak ekonomik konjwen yo.

Atik 171

Timoun lejitim ak timoun natirèl ki legalman rekonèt gen dwa egal a edikasyon, asistans ak swen paran yo.

Atik 172

Lalwa detèmine kondisyon kote paternite ka rechèche.

Atik 173

Lalwa regle ka timoun adilterin ak ensestye yo.

Atik 174

Leta pwoteje sante fizik, mantal ak moral minè yo e garanti dwa yo a asistans ak edikasyon.

Atik 175

Kriminalite jivenil soumèt a yon rejim jiridik patikilye.

Tit IX, Chapit II. Travay la

Atik 176

Travay, fonksyon sosyal, jwi pwoteksyon Leta a e pa yon atik eksplwatasyon. Leta vize pou bay travayè manyèl oswa entelektyèl yon okipasyon ki pèmèt li bay fanmi li, ansanm ak tèt li, kondisyon ekonomik yon egzistans diy.

Atik 177

Travay reglemante pa yon Kòd Travay ki gen objektif prensipal pou amoniize rapò Kapital ak Travay e ki baze sou prensip jeneral ki vize amelyorasyon kondisyon lavi travayè yo.

Atik 178

Dwa ki konsantre an favè travayè yo pa sispetib de renonsyasyon; e lwa ki rekonèt yo, oblije tout abitan teritwa a.

Atik 179

Leta pran an chaj endijan ki, akoz laj yo oswa enkapasite fizik oswa mantal yo, pa apte pou travay.

Tit X. Kilti a

Atik 180

Devlopman ak difizyon kilti a konstitiye pou Leta yon obligasyon ak yon objektif primòdyal. Edikasyon se yon atribisyon esansyèl Leta a ki òganize sistèm edikatif la e kreye sèvis nesesè pou objektif sa a.

Atik 181

Edikasyon dwe vize epanouyisman plen pèsonalite moun konsène yo nan yon fason ke yo pote yon kooperasyon konstriktif bay sosyete a e kontribye pou enkilke respè dwa moun, pou konbat tout lespri entolerans ak rayisman e pou devlope ideal inite nasyonal, panameriken ak mondyal. Edikasyon debaz obligatwa e dwe bay gratis pa Leta pou redui kantite moun ki pa konn li ditou e pèmèt tout moun ranpli konsyamman wòl yo kòm travayè, papa fanmi ak sitwayen.

Atik 182

Okenn etablisman edikasyon ofisyèl oswa prive pa ka refize elèv sou baz nati inyon paran yo oswa titè yo, ni sou baz diferans sosyal, rasyal, politik oswa relijye.

Atik 183

Li nesesè pou anseye, jistifye kapasite nan fason lalwa presize. Ansèyman istwa ak jewografi Ayiti, moral sivik ak Konstitisyon ki reji Pèp la dwe bay nan tout etablisman edikasyon, kit yo piblik oswa prive, pa pwofesè ayisyen.

Atik 184

Richès folklorik, atistik, akeyolojik ak istorik peyi a fè pati Trezò ayisyen an. Li plase anba pwoteksyon Leta a e soumèt a lwa espesyal, ki asire konsèvasyon ak sovgad li.

Tit XI. Sante ak Asistans Piblik

Atik 185

Sante abitan teritwa a konstitiye yon byen piblik. Leta asire malad yo yon asistans medikal gratis e gen, sitou, devwa enperyèz pou anpeche e, si nesesè, limite pwopagasyon maladi kontajye oswa andemik.

Atik 186

Pratik pwofesyon ki gen rapò dirèk ak sante popilasyon an strik regle pa lalwa.

Atik 187

Yon « Konsèy Siperyè Sante Piblik » veye sou sante popilasyon an. Òganizasyon ak fonksyonman li fikse pa lalwa.

Tit XII. Fòs Lame yo

Atik 188

Fòs Lame yo enstitiye pou defann entegrite Teritwa a ak souverènte Repiblik la, mentni lòd piblik kòm oksilyè otorite sivil yo relve. Fonksyon lapolis separe de fonksyon Lame a e konfye a ajan espesyal ki soumèt a responsablite sivil ak penal nan fòm ak kondisyon lalwa prevwa. Prezidan Repiblik la se Chèf siprèm e efektif Fòs Lame yo ak Volontè Sekirite Nasyonal yo; tout moun ki kòmande Fòs sa yo sipoze resevwa delegasyon nan men li; li pran, an sa ki konsène Fòs Lame yo, tout desizyon nan kad Konstitisyon an, lalwa ak règleman an vigè yo.

Atik 189

Sèvis militè obligatwa pou tout Ayisyen. Lalwa fikse mòd rekritman sòlda a ak dire sèvis la.

Atik 190

Fòs Lame yo apolitik e esansyèlman obeyisan. Òganizasyon yo ak egzèsis aktivite yo soumèt a lwa, dispozisyon ak règleman espesyal. Militè ki an aktivite sèvis pa elijib pou fonksyon reprezantatif oswa egzekitif. Nenpòt militè kandida pou yon fonksyon nan youn oswa lòt kategori a dwe demisyone omwen yon ane anvan epòk ki fikse pou eleksyon yo. Militè nan aktivite sèvis pa ka rele pou okenn fonksyon piblik.

Atik 191

Karyè militè a pwofesyonèl e yo sèlman rekonèt grad yo jwenn selon echèl rigoure lalwa etabli. Moun ki genyen legalman yon grad militè ap konsève l pandan tout lavi li, e li ka sèlman prive de li pa desizyon egzekitwa.

Atik 192

Enpòtasyon ak fabrikasyon zam ak materyèl lagè ka fèt sèlman ak otorizasyon e anba kontwòl Pouvwa Egzekitif la.

Atik 193

Òganizasyon Fòs Lame yo ak Tribinal yo relve yo fikse pa lalwa. Kou Militè a dwe pononse santans li an prezans akize a ak konsèy li e mansyon akonplisman fòmalite sa a ap fèt nan santans sa a, tout sa anba pèn nilite. Akize a oswa konsèy li ka fè deklarasyon pouvwa an kasasyon swa bay ofisye ki ranpli fonksyon grefye, ki dwe resevwa l nan odyans lan menm, swa nan Grèf Tribinal Sivil jiridiksyon jijman an, nan delè twa jou fran apati pwononsyasyon an. Delè a ak rekou a sispansif. Ofisye oswa grefye ki resevwa deklarasyon an oblije achemine l, ak tout pyès pwosè a, bay Pakè Tribinal Kasasyon an ki rele pou mete zafè a an eta nan yon delè kenz jou omaksimòm.

Tit XIII. Eta Syèj la

Atik 194

An ka twoub sivil grav oswa nan okazyon yon kalamite piblik oswa an ka menas iminan kont sekirite enteryè oswa eksteryè, Prezidan Repiblik la ka pa arete ki pran an Konsèy sekretè deta yo deklare tout oswa yon pati teritwa Repiblik la an eta syèj. Arete deklarasyon eta syèj la dwe: 1° ekspoze motif mezi sa a; 2° sispann garanti konstitisyonèl dwa sa yo sèlman: premye paragraf atik 17 ki fikse delè konparisyon deteni a devan yon jij; atik 19 ki gen rapò ak vizit lakay ak sezi papye yo; premye paragraf atik 26 ki gen rapò ak libète ekspresyon; premye paragraf atik 27 ki gen rapò ak libète kilt yo; atik 34 ki gen rapò ak envyolabilite korespondans; 3° deziye pwen teritwa a kote eta syèj la dwe aplike ansanm ak tribinal militè ki pral mete an fonksyon pou konnen fè ki nan konpetans jiridiksyon òdinè yo oswa enfrasyon ki komèt kont lòd piblik; 4° fikse dire eta syèj la. Eta syèj la ka pwolonje. Arete pwolongasyon an soumèt a menm kondisyon fòm ak arete deklarasyon an. Nan delè yon mwa apre fen eta syèj la, Kò Lejislatif la ap apresye mezi Pouvwa Egzekitif la pran pou pwoteksyon Leta a. Si li pa an sesyon, li ap konvoke an sesyon ekstraòdinè. Lalwa detèmine enkapasite ki ka rezilte de deklarasyon eta syèj la.

Tit XIV. Revizyon Konstitisyon an

Atik 195

Pouvwa Lejislatif la, sou pwopozisyon Egzekitif la, gen dwa pou deklare ke gen rezon pou revize dispozisyon konstitisyonèl li deziye yo.

Atik 196

Deklarasyon ki pral fèt nan sans sa a ap pibliye twa fwa nan yon delè kenz jou.

Atik 197

Nan youn oswa lòt ka inisyativ, Asanble Nasyonal la statue sou revizyon ki pwopoze a. Revizyon an ka sèlman adopte pa Asanble Nasyonal la si li reyini omwen de tyè vòt yo.

Atik 198

Okenn revizyon Konstitisyon an pa ka fèt an eta syèj ni toutotan teritwa Repiblik la okipe an totalite oswa an pati pa twoup etranje. Okenn revizyon Konstitisyon an pa ka atake karaktè demokratik ak repibiliken Leta a.

Tit XV. Dispozisyon Jeneral ak Tranzitwa

Atik 199

Koulè nasyonal yo se Ble ak Wouj ki plase orizontalman. Armes Repiblik la se Palmis la ki simonte pa bonèt libète a, e ki onbraj ak palmye li yon twofe zam ak lejann: « Linyon Fè Lafòs ». Deviz nasyonal la se: Libète, Egalite, Fratènite.

Atik 200

Tout Ayisyen dwe konnen yon teknik ki kapab mete l an mezi pou kontribye atravè yon travay itil nan pwogrè kominote nasyonal la.

Atik 201

Konstitisyon amande prezan an ap pibliye nan kenzèn e, egzekite nan dilijans Sekretè Deta Jistis la.

Atik 202

Konstitisyon amande prezan an abroge tout lwa, tout dekrè-lwa, dekrè ak dekrè oswa arete oswa dispozisyon dekrè oswa arete ki kontrè li e ap pibliye e egzekite nan tout etandi teritwa Repiblik la.